Μην με στέλνεις, μάνα, στην Αμερική…

– Υπερωκεάνιον «Πατρίς»

Στο τέταρτο ταξίδι μου στην Αμερική, αξιώθηκα να επισκεφθώ το Ελις Αϊλαντ. Στο πλοίο γιαπωνέζες ντυμένες χάι-τεκ Μπάρμπι φωτογραφίζονταν αδιάκοπα. Περιπλανηθήκαμε με δέος στις μεγάλες αίθουσες και στα φωτογραφικά τεκμήρια, φουστανελάδες με μουστάκες, εβραίοι χασιδίτες, μαντιλοδεμένες βαλκάνιες με σαλβάρια.

Περισσότερο από περιέργεια, κάθισα στον υπολογιστή να βρω στα αρχεία τα ίχνη του Ελληνα προγόνου μου, που είχε φτάσει εδώ έναν αιώνα πριν από μένα, μετανάστης και όχι περιηγητής. Τον βρήκα.

***

Την 14η Μαρτίου 1911, ο παππούς μου Γεώργιος (Γιώρης) Ξυδάκης αποβιβάστηκε από το υπερωκεάνιο ‘Πατρίς’, της Εθνικής Ατμοπλοΐας της Ελλάδος, στο Ελις Αϊλαντ της Νέας Υόρκης. Ηταν 29 ετών. Τον παρέλαβε ο αδελφός του Νικηφόρος και αναχώρησαν για το Spokane, Washington, στο Βορειοδυτικό άκρο της αμερικανικής ηπείρου. Μου τύπωσαν τη σχετική σελίδα από το κατάστιχο.

Spokane, Washington. Τι να έκανε εκεί το 1911; Τόπος για κυνηγούς και χρυσοθήρες. Πού δούλεψε, πώς ζούσε; Ορυχεία, υλοτομία, σιδηρόδρομοι; Λίγο απ’ όλα.

Δύο χρόνια αργότερα ο Γεώργιος επέστρεψε στη γενέτειρά του Μύκονο. Παντρεύτηκε την Κατερίνα Γαλάτη, καταγόμενη από οικογένεια μαστόρων του Αϊβαλιού, τάζοντάς της ότι θα την πάρει στην Αμερική. Αντ΄αυτού, ο ΓΞ αφοσιώθηκε στην καλλιέργεια των αμπελιών, στην Κούτελα, πατρογονικών από τον 17ο αιώνα, και στην αγροκτηνοτροφία στις Μεγάλες Δήλες (Ρήνεια).

Θεοσεβής και πράος, έχων στην έρημο Ρήνεια ως απογευματινή συντροφιά ένα εξημερωμένο γεράκι (τον ‟Ζουγανέλο”), έκανε έξι παιδιά και δεκάδες εγγόνια και δισέγγονα, κι έφτασε τα ενενήντα τρία, πίνοντας κρασί και καπνίζοντας μισαδάκια Εθνος άφιλτρο σε καλαμένια πίπα.

Πολλές δεκαετίες μετά το μόνον της ζωής του ταξίδιον, έλεγε στα εγγόνια του ότι όπου να ‘ναι θα ξαναπάει στην Αμερική, υπαινισσόμενος τον Αλλο Κόσμο. Τέτοια, σκοτεινή, ήταν η Νέα Γη, στην εμπειρία του. Ο αδελφός του Νικηφόρος δεν επέστρεψε ποτέ ούτε έμαθαν πότε πέθανε.

Η γιαγιά μου η γαλανομάτα μέχρι που απόθανε, στα ενενήντα εφτά της, έλεγε: Ο κύρης σας με εγέλασε και αντί να με πάει στην Αμερική, μ’ έκλεισε στο χωριό.

***

Eνας αιώνας από το πρώτο κύμα μετανάστευσης· μισός αιώνα από το δεύτερο. Η ξενιτιά έχει περιοδικότητα μισού αιώνα. Τώρα άρχισε το τρίτο κύμα.

Στα δικά μας χρόνια, για δύο γενιές περίπου, η ξενιτιά έστεκε μισοαπολιθωμένη στα δημοτικά τραγούδια, στα ρεμπέτικα του μετανάστη Κατσαρού το Μεσοπόλεμο, και στα λαϊκά του 1960. «Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο / η ξενιτιά σε χαίρεται κι εγώ ‘χω τον καημό σου / Τα ξένα τρων τα νιάτα σου, τρώνε την λεβεντιά σου», και «Μη με στέλνεις μάνα στη Αμερική / θε να μαραζώσω, να πεθάνω εκεί».

Την είχαμε απωθήσει. Μάλιστα ως μοντέρνοι και κοσμοπολίτες, χλευάζαμε τη νοσταλγία των αποδήμων, τον παλαιάς κοπής πατριωτισμό τους, το kitsch των μπρούκληδων, τα γκρίκλις της Αστόριας και της Μελβούρνης. Τους θεωρούσαμε καθυστερημένους, κολλημένους στα χρόνια της φτωχής πικρής Ελλάδας, όπως την άφησαν και μίσεψαν για να επιζήσουν. Διότι εν τω μεταξύ η χώρα αναπτύχθηκε, τόσο που οι Ελλαδίτες της ευμάρειας να πηγαίνουν στη Νέα Υόρκη για ψώνια και να τα βρίσκουν όλα φτηνά με το ισχυρό ευρώ τους. Εως πρόσφατα.

Αυτά τα πρόσφατα χρόνια οι Ελλαδίτες υποδέχονταν άλλους φτωχούς αναγκεμένους, εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες, που έπαιρναν τις βαριές δουλειές, χωρίς πράσινη κάρτα, χωρίς χαρτιά. Παράνομοι μα χρήσιμοι, όπως ο σχεδόν μυθιστορηματικός Ανδρέας Κορδοπάτης, που απεπέμφθη στα λιμάνια εισόδου και απελάθηκε και ξαναπροσπαθούσε αδιάκοπα να πάει στην Αμερική.«Ταξίδευα τριάμισι μερόνυχτα. Χωρίς φίλους, χωρίς Έλληνες να κουβεντιάζω, μόνος μου σαν σακί δεμένο» (Θανάσης Βαλτινός, Συναξάρι Ανδρέα Κορδοπάτη). Φοβισμένοι και σκοτεινοί, όπως ο Τσερκεζής στο Λος Αντζελες: «Οι φίλοι μου με ηρώτων τι είχα και διατί τόσον σκεπτικός, αφού άλλοτε όταν ευρισκόμεθα εις τας Αθήνας ήμην πάντοτε εύθυμος και διασκεδαστικός εις την παρέαν, διατί τώρα μελαγχολώ;» (Σάββας Τσερκεζής, Ημερολόγιον του βίου μου: Αρχόμενον από του 1886).

Ανά πενήντα έτη ξεριζωμός και ξαναρίζωμα. Ο φίλος ποιητής Νίκος μου απαγγέλλει Λόρκα καθώς νυχτοπερπατάμε στο Μπάτερι, και Νικόλα Κάλα στην Αστόρια· ο Στέλιος μου δείχνει πού ήταν τα ελληνικά ανθοπωλεία και τα tenements, οι εργατικές πολυκατοικίες του πρώτου κύματος· ο Βαγγέλης μου αποκαλύπτει τις ενορίες και τους μπίζνεσμεν της Φιλαντέλφια. Ριζώματα σε ντάινες και Ivy League πανεπιστήμια: το τρίτο κύμα είναι γιατροί, μηχανικοί, υπερπροσοντούχοι επήλυδες και ικέτες. Κάθε πενήντα χρόνια, το υπερωκεάνιον Πατρίς μεταφέρει ένα κύμα νοσταλγών.

Πηγή

Advertisements

37 thoughts on “Μην με στέλνεις, μάνα, στην Αμερική…

  1. Κι εγώ παιδί της διασποράς είμαι, επτά χρονών ήρθα για πρώτη φορά στην Ελλάδα που μόνο ακουστά την είχα μέχρι τότε. ‘Αφήστε με να επιστρέψω στην πατρίδα και ας πεθάνω’, θυμάμαι τη μάνα μου που έλεγε στον πατέρα μου και σπάραζε μην αντέχοντας τον ξεριζωμό. Τόσος ήταν ο πόνος της ξενιτιάς και δεν θα το ξανάκανε για όλα τα καλά του κόσμου.
    Συγκινητικό το απόσπασμα και τόσο κοντινό στην πραγματικότητα που ζούμε για άλλη μια φορά εδώ, στην Ελλάδα…

  2. Καλημέρα Αργυρώ, Καλή Χρονιά!

    Μιά ζωή μας δίνει η φύση κι έχουμε υποχρέωση και δικαίωμα να την ζήσουμε για νά ‘μαστε ευτυχισμένοι και να κάνουμε τους γύρω μας ευτυχισμένους, με τις επιλογές μας. Το να αποφασίσει να πάει να χτίσει την ζωή του κανείς αλλού είναι φυσικό. Να μην του αρέσει και να γυρίσει, πάλι φυσικό. Δεν βρίσκουν όλοι εκείνο που περιμένουν όταν πάνε κάπου. Εγώ στο κείμενο που αναδημοσίευσες λυπάμαι την καημένη την γιαγιά που ονειρευότανε να πάει στο Αμέρικα αλλά ο «κύρης» της «την γέλασε» και την έκλεισε στο χωριό να του μαγειρεύει καθώς εκείνος έπαιζε με το εξημερωμένο του γεράκι στα βράχια. Εκείνος πήγε για χρυσό στα βορειοδυτικά της ακτής του Ειρηνικού, αλλά τον βρήκε τελικά τον χρυσό στην Μύκονο και στρογγυλοκάθησε. Η «χρυσή» γυναίκα του τι τού ‘φταιγε; που αντί για περιπέτειες στην Αμερική που ονειρευόταν της έλαχε να γεννήσει έξι παιδιά στο χωριό…

    • Ο καθένας βιώνει την μετανάστευση διαφορετικά, Δημήτρη. Σωστά το έθεσες. Για άλλους είναι ξεριζωμός, για άλλους μια δεύτερη ευκαιρία. Κάποιοι αναγκάζονται, κάποιοι το κάνουν από προσωπική επιλογή.

  3. Πικρές αλήθειες. Και εγώ πήγα το 99 στο Ελις. Αλλοι καιροί. Όλα διαφορετικά. Εμεις τουλάχιστον οι μεγαλύτεροι έχουμε τις αναμνήσεις κάποιων καλών ημερών.

  4. Eξαιρετικό κείμενο!
    Και να, που είναι πάλι επίκαιρο. Πάλι με το αμερικάνικο όνειρο βρεθήκαμε να ζούμε. Πτωχευμένοι (οικονομικά και αξιακά)…

    Αγριμιώ μου θαυμάζω την ικανότητά σου να μετατρέπεις την οδύνη και τον πόνο της ξενιτιάς, σε δημιουργικότητα, έμπνευση και κατάθεση ψυχής.

    • Συντεκνάκι, αναδημοσίευση ήταν, μην ενθουσιάζεσαι. Εγώ δεν γράφω τόσο καλά.. Προσπεράσατε οι περισσότεροι την πηγή στο τέλος του κειμένου, και το tag στις αναδημοσιεύσεις. Δεν πειράζει! Καλή Πατρίδα.

      ΥΓ Ευτυχώς που έστειλες λινκ για το ιστολόγιο του Θάνου και την φωτογραφία, αλλιώς δεν θα είχα δει τίποτα λόγω έλλειψης χρόνου. 😉 Είχα έξοδο μια μόνο ημέρα και βρίσκομαι στην άλλη άκρη τση πόλης. Σε φιλώ

  5. Από τα πιο ωραία σου κείμενα. Εξαιρετικό από κάθε άποψη.
    Καλησπέρα Αγριμιώ μου και καλή χρονιά σου εύχομαι με υγεία, ευτυχισμένες στιγμές , πολλή αγάπη και τέτοιες υπέροχες αναρτήσεις. Σε φιλώ γλυκά.

  6. Ενα παρόμοιο κείμενο είχα διαβάσει στη Καθημερινή του Ν. Ξυδάκη!Αυτό είναι;
    Πολύ όμορφο όμως όπως και να χει!:)

    • Ρας, μόνο εσύ έπεσες μέσα. Είχα και την Πηγή -με μπλε γράμματα- στο τέλος, και το tag έγινε στις Αναδημοσιεύσεις.. δεν πειράζει. Σημασία έχει ότι το κείμενο μίλησε από μόνο του. Σε φιλώ 🙂

  7. Καλησπέρα Αγριμιώ.
    Διαβάζω πολύ καιρό τον Νίκο Ξυδάκη (και το blog του), ενώ τον παρακολουθώ και στο twitter. Είναι εξαιρετικός. Ωραία αναδημοσίευση. Δεν έχω ζήσει την εμπειρία της μετανάστευσης, ούτε φανταζόμουν ποτέ ότι θα τη ζούσαμε ξανά… πλέον έχω δυστυχώς την εμπειρία της ζωής σε μια χώρα με βαθιά οικονομική κρίση… την εμπειρία να αποχαιρετώ συνεχώς φίλους/ες που φεύγουν στο εξωτερικό. Κρίμα που η Ελλάδα μας διώχνει. Το που θα βρει ο καθένας τον «προσωπικό του Παράδεισο» είναι όντως ένα αρκετά υποκειμενικό θέμα, μακάρι όμως να δοθεί ένα μικρό έστω κίνητρο για να μη φύγουμε όλοι οι νέοι από τη χώρα. Ποιοι τελικά θα μείνουν εδώ; Μόνο οι γέροι και οι τράπεζες;; 😦

    • Δεύτερος -τυχερός- που το βρήκε. Οι περισσότεροι, δεν ξέρω γιατί, νόμιζαν ότι ήταν δικό μου το κείμενο. :-Ρ

      Εγώ την έχω ζήσει την εμπειρία της μετανάστευσης, πριν από λίγο καιρό, και η οικογένειά μου την έζησε πάλι πριν από μερικές δεκαετίες. Εύχομαι κι εγώ ολόψυχα να δοθούν τα κίνητρα αυτά, καθώς κι αντίστοιχα επαναπατρισμού… Καλή Πατρίδα!

  8. με πόνεσε το κείμενό σου, Αγριμιώ.
    σήμερα έφυγε κι αυτός που αγαπώ για «έξω». μόνο που πια δεν είμαστε μαζί. μόνος του πάει.
    θα πρέπει να είναι κάρμα.
    ειναι καλύτερα, όμως εκεί. εδώ πεθαίνεις κάθε στιγμή ζωντανός.
    είναι καλύτερα.
    μπορει να σου λείπει ο κόσμος, αλλά μπορείς ν΄αρρωστήσεις σαν άνθρωπος, να ζήσεις σαν άνθρωπος,
    δε μπορώ άλλο τώρα.
    καλοβράδυ σε όλους.

    • Ντίνα μου, εγώ δεν γράφω τόσο όμορφα. Αναδημοσίευση ήταν, η πηγή βρισκόταν από την αρχή στο τέλος του κειμένου. Λυπάμαι που το πέρασες κι αυτό, είναι δύσκολο πράγμα ο ζωντανός ξεχωρισμός. Έτσι τις λέμε αυτές τις περιπτώσεις στα μέρη μου στην Κρήτη. Ζωντανούς ξεχωρισμούς… Θα σε σκέφτομαι. Καλή Πατρίδα!

  9. Αχ!!! Αγριμακι μου ..αν σου πώ οτι και εγώ της μετανάστευσης ειμαι παιδί…εφυγα απο θεσσαλονικη στα 17.. σε 3 χρονια γυρισα πισω παντρεμενη …στην Κρήτη.. οπου και εμεινα και την εκανα πατρίδα μου…τωρα φευγουν τα εγγονια μου ..ηδη η πρωτη μας εχει φύγει…
    και λυπαμαι γιατί εχω την αισθηση ότι ….οτι καναμε στη ζωή μας για να βοηθήσουμε τα παιδια μας.. και κατ επέκταση.. τα εγγονια μας…ήταν ένα τίποτα…αυτο περισσότερο ειναι το πιο σκληρό…αχ!!! αυτο το υπερωκεάνειο ……αχ!!! αυτή η πατριδα!!!

    • Εσωτερικός μετανάστης εσύ, λοιπόν. Κι εγώ ως εσωτερικός μετανάστης ξεκίνησα, μετά μας έκανα κόλπα. Λυπάμαι αφάνταστα όταν ακούω ιστορίες ξεριζωμού. Πονάει πολύ και το καταλαβαίνω… Καλή Πατρίδα, συντεκνάκι μου.

    • Χα χα. Όλοι την πατήσατε, Θάνο μου, είχα την πηγή στο τέλος του κειμένου αλλά παρασυρθήκατε. Μακάρι να έγραφα τόσο όμορφα… Σ’ευχαριστώ πολύ για την φωτογραφία – ταιριάζει γάντι στο ποίημα! Ευτυχώς που η Μαρία μου έστειλε το λινκ, αλλιώς δεν θα το είχα προσέξει. Δεν έχω ίντερνετ εδώ που είμαι και δεν μπαίνω συχνά. Καλή Πατρίδα!

  10. Εξαιρετικό κείμενο ζωγραφίζει μια πραγματικότητα που πονά με τόσο αντικειμενικά χρώματα!
    Εγώ δεν έχω ζήσει την μετανάστευση, έτσι όπως πάμε βέβαια ίσως την ζήσω. Μα έχω δικούς μου ανθρώπους χιλιόμετρα μακριά και ξέρω πως είναι να μας λείπουν μα είναι πιο σκληρό απ’ όσο έχω καταλάβει, το ότι τους λείπουμε γιατί εκείνοι είναι ανάμεσα σε «ξένους».
    Καλή σου μέρα Αγριμιώ και καλό σαββατοκύριακο.

    • Κανονικά έπρεπε να γράψω «Βλέπε σχόλια προς τους από πάνω».. χι χι. Δεν είναι δικό μου, η πηγή βρίσκεται στο τέλος του κειμένου.

      Δυστυχώς, πολλοί αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν λόγω της οικονομικής κρίσης. Αυτό το συναίσθημα, το να είσαι ανάμεσα σε «ξένους», λίγοι μπορούν να το καταλάβουν. Εάν δεν έχεις ζήσει στο εξωτερικό, είναι δύσκολο να το αντιληφθείς. Καλή Πατρίδα, παραπονιάρικο.

  11. Σε είχα χάσει Αγριμιώ μου και σε ξαναβρήκα. Τώρα σε καταχώρησα και μπορώ να σε παρακολουθώ. Με συγκίνησε το κείμενο απίστευτα, έπρεπε να έρθω από την άλλη πλευρά για να καταλάβω…
    Καλό σου βράδυ και καλό σαββατοκύριακο, με τις ζέστες σου και ελπίζω να κάνεις και κανένα μπανάκι όσο εμείς εδώ παγώνουμε.

    • Χαίρομαι που πέρασες ξανά από το κουτουκάκι μου – φταίω κι εγώ. Δεν μπαίνω συχνά πλέον, δεν έχω ίντερνετ τώρα εκεί που είμαι, και δεν επιτρέπεται λόγω της υπηρεσίας… Μπανάκια δεν κάναμε πολλά, αν και θα θέλαμε. Καλή Πατρίδα, ξενιτεμένο μου. Σε φιλώ :)*

    • Το διάβασα το γράμμα – καλά τα λέει. Λίγοι παραδέχονται τα αρνητικά της χώρας στην οποία μετανάστευσαν, πολλοί επιμένουν να βλέπουν τα καλά.

      Καλή και δημιουργική χρονιά – συγγνώμη εάν έχω παραλείψει να απαντήσω σε κάποιο e-mail, αλλά δεν έχω ίντερνετ στην υπηρεσία και δεν μπαίνω συχνά πλέον. Δεν θα χαθούμε όμως. Σε φιλώ και περιμένω να επιστρέψεις στην δράση…

Από τση Κρήτης το μπαξέ να μου πέψετε ένα μπόλι, να κάμω επά στη ξενιθιά ολάνθιστο περβόλι!

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s